* ( الَّذِي أَنْتُمْ بِه مُؤْمِنُونَ ) * از آن خدايى كه شما به دو گرويدگانيد اين استدعاى نفوس است باطيب مطعومات محلَّله بالطف وجوه و در ايندو آيه دلالت است بر كراهت تخلى و توحش و خروج از آنچه جمهور بر آنند از تاهل و طلب ولد و عمارت ارض عايشه روايت كرده كه رسول ( ص ) مرغ بريان خوردى و حلوا دوست داشتى و گفتى المؤمن حلو يحب الحلوات و نيز از آن حضرت مرويست كه فى بطن المؤمن زاوية لا يملؤها الا الحلو يعنى در شكم مؤمن كنجى است كه آن را پر نگرداند مگر شيرينى و مرويست كه حسن بصرى روزى پالوده مىخورد فرقد شحى بر او داخل شد حسن گفت ( يا فرقد ما تقول فى هذا ) چه مىگويى در حق اين گفت ( لا اكله و لا احب اكله ) اين را دوست ندارم و خورندهء او را دوست ندارم حسن از روى تعجب نظر كرد و گفت ( لعاب النحل بلعاب البرمع سمن البقر يعيبه مسلم ) لعاب زنبور عسل و مغز گندم با روغن گاو چگونه مسلمانى عيب آن كند آورده‌اند كه بعد از نزول ايندو آيه اصحاب گفتند يا رسول اللَّه ( ص ) سميع و مطيع توايم اما چكنيم با سوگندها كه خورده‌ايم آيه آمد كه * ( لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّه ) * مؤاخذه نميكند خداى شما را * ( بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ ) * به بيهوده در سوگندهاى شما از ابن زيد نقل است كه عبد اللَّه بن رواحه بندهء ضعيف بود زوجهء وى طعام را دير نزد او ميآورد او سوگند خورد كه هيچ طعامى نخورد و زن نيز سوگند ياد كرد كه اگر تو طعام نخورى من هم نخورم حقتعالى اين آيه فرستاد كه خدا بيمين لغو را مؤاخذه نكند و قوله فى ايمانكم صلهء لا يؤاخذكم است يا صلهء لغو زيرا كه لغو مصدر است يا حال از * ( فِي أَيْمانِكُمْ ) * و بدانكه علما را در يمين لغو اختلافست ابن طاوس گفته كه آن يمين غضبانست و نزد حسن يمين ظان است و آن عبارتست از آنكه شخصى سوگند خورد به ظن آنكه چنانست و حال آنكه چنان نباشد و اينقول حنفيست و نزد ابن عباس قول لا و اللَّه و بلى و اللَّه است به قصد تأكيد كلام بدون قصد قسم ياد نمودن و اين قول شافعى است و اصحاب او و مروى از صادق و باقر عليهم السلام و نزد مالك لغو در ايمان سوگند است بر ماضى كه آن را يمين غموس گويند و مراد بعدم مؤاخذه عدم عقابست و عدم كفاره معا و زمخشرى اكتفاء باحدهما مىكند و در اين نظر است و توجيه آن در آيهء * ( لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّه بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ ) * است كه در سورة البقرة سمت ذكر يافته پس حاصل معنى آيه آنست كه اگر شما به قصد تأكيد كلام بلا و اللَّه و بلى و اللَّه قسم خوريد بدون آنكه به آن قصد سوگند كنيد حقتعالى شما را به آن معذب نسازد و كفارهء لازم شما نگردد * ( وَلكِنْ يُؤاخِذُكُمْ ) * و ليكن مؤاخذه مىكند يعنى معذب مىسازد شما را * ( بِما عَقَّدْتُمُ الأَيْمانَ ) * به آنكه ببنديد سوگندها را يعنى به زبان گوئيد و بدل قصد آن كنيد و بعد